De 52-jarige Wim van der Laat ligt thuis met een hernia. 'Maar ja, hij is natuurlijk wel al over de vijftig. En met de ouderdom komen de gebreken', zo peinst zijn werkgever Johan de Jong, directeur van een handelsonderneming. 'Des te meer reden om te zorgen dat het personeelsbestand een flinke verjongingsslag gaat maken.'


Niet de enige
De Jong is niet de enige werkgever die zo denkt. Het stereotype denkbeeld is duidelijk. 'De fysieke gezondheid van vijftigplussers laat te wensen over. Ze zijn vaker dan jongeren krakkemikkig, zijn fysiek kwetsbaar, verzuimen daardoor veel en zijn dus een potentiële kostenpost voor een bedrijf.'


Beeld klopt van geen kant
Maar werkgevers slaan met deze vooronderstelling de plank volledig mis. Uit het onderzoek 'De mythe doorbroken, gezondheid en inzetbaarheid van oudere werknemers' dat TNO Arbeid uitvoerde in opdracht van de Taskforce Ouderen en Arbeid blijkt dat vijftigplussers minder vaak ziek zijn dan hun jongere collega's. Als ze ziek zijn, verzuimen ze echter wel vaak langer. Maar dan nog heeft dit niet zozeer te maken met hun leeftijd als wel met de functieduur.


Nog geen vijf dagen per jaar ziek
De onderzochte groep medewerkers van rond de zestig jaar die korter dan een jaar werkzaam is in een bepaalde functie blijkt gemiddeld nog geen vijf dagen per jaar ziek te zijn. Zestigjarigen die daarentegen langer dan negen jaar in dezelfde functie werkzaam zijn, zijn gemiddeld negen dagen per jaar ziek. Wie langer een bepaalde functie uitoefent, verzuimt gemiddeld gezien dus ook langer. Een conclusie die ook voor jongeren geldt.'

Wisselen van de wacht
Het is kortom niet de leeftijd die de mate van inzetbaarheid bepaalt. 'De functieduur, maar ook de persoonlijke leefstijl en de mate waarin een beroep fysiek belastend is. Dat zijn de drie belangrijkste factoren als het gaat om voorspellen van gezondheid en verzuim', aldus Erik Jan van Dalen van TNO Arbeid.


Kennis en ervaring komt met de jaren
Een belangrijke conclusie. Want waar leeftijd niet valt te beïnvloeden, kan de werkgever deze drie factoren wel degelijk sturen. Met name als het gaat om de fysieke belasting en functieduur. Van Dalen: 'Voor ouder wordende werknemers is lichamelijk belastend werk sterker van invloed op hun gezondheid dan voor jongere. En als je dan ook nog weet dat met het toenemen van de leeftijd bepaalde mentale vermogens zoals kennis, ervaring en het vermogen om het overzicht te houden over een probleem, juist weer toenemen, kun je daar als werkgever je voordeel mee doen.'  


Maak optimaal gebruik van mentaal vermogen
Hij vervolgt: 'Laat oudere werknemers dus wat minder fysiek zwaar werk doen en maak daarentegen optimaal gebruik van hun mentale vermogens. Wie op deze manier de inhoud van hun werk regelmatig verandert of bijstuurt, lost meteen voor een groot deel het probleem van functieduur op. Regelmatig wisselen van functie, juist ook als medewerkers ouder zijn, kan dan ook enorm veel soelaas bieden.'

Kleine aanpassingen
Ideeën en feiten over de gezondheid en inzetbaarheid van ouderen, blijken dus nogal uiteen te lopen. Het is slechts een relatief klein percentage ouderen dat relatief lang verzuimt. Het is ook deze kleine groep die de gemiddelde gezondheid van de hele groep ouderen naar beneden drukt, waardoor vijftigplussers over het algemeen minder snel aan een baan komen dan jongere medewerkers.


Velen kerngezond tot aan zeventigste jaar
En dat terwijl een hele grote groep ouderen zeker tot hun zeventigste zowel lichamelijk als geestelijk goed gezond en uitstekend inzetbaar is. En als er al gezondheidsklachten zijn, vormen deze zelden een probleem voor het functioneren op het werk. Ouderen kunnen hun lichamelijke 'beperkingen' namelijk vaak heel goed compenseren met slimme en uitgekiende werkstrategieën of hulpmiddelen, zo blijkt uit onderzoek.


Leesbril en gehoorapparaat
'Een leesbril is zo'n voorbeeld', aldus Van Dalen. 'Het gezichtsvermogen mag dan afnemen met het stijgen van de jaren, met een simpele bril is dit probleem te verhelpen. Hetzelfde geldt voor een gehoorapparaat. En mensen die last hebben van hun bewegingsapparaat zijn soms al geholpen met een eenvoudig voetenbankje onder hun bureau.


Machines opnieuw afstellen
Maar ook het opnieuw afstellen van machines en apparaten waar ouderen mee werken, kan al voldoende zijn. Grote investeringen zijn niet altijd nodig. Eenvoudige en goedkope ingrepen of hulpmiddelen lossen vaak al voldoende de problemen op waar ouderen mee kampen. Dit soort ingrepen zijn overigens ook voor de jongere medewerkers gunstig. Op die manier voorkom je bijvoorbeeld als bedrijf dat de huidige veertigplussers straks op hun vijftigste fysieke klachten krijgen.'

Beeldvorming
Cultuurverandering, daar gaat het volgens minister De Geus en staatssecretaris Rutte van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om. Deze is volgens hen nodig om het mogelijk te maken dat ouderen langer doorwerken. Als er geen maatregelen worden genomen, zal er als gevolg van de vergrijzing in ons land de komende twintig jaar een fors tekort aan werknemers ontstaan.


Waar komt dat negatieve beeld eigenlijk vandaan?
Zolang de negatieve beeldvorming rondom ouderen niet verandert, beperkt dit hun kansen op de arbeidsmarkt. Maar als ouderen fysiek gezond en inzetbaar blijven, waar komt dat negatieve beeld dan vandaan? Van Dalen heeft wel een idee: 'Heel lang hebben werkgevers niet geïnvesteerd in de scholing en loopbaanmogelijkheden voor hun oudere medewerkers. En wie geen uitdagingen en toekomstperspectieven meer heeft, kakt vanzelf wel in.'
Hoe veranderen we het beeld?
Van Dalen: 'Dat heeft weinig met leeftijd te maken maar alles met het bieden van mogelijkheden en het motiveren van medewerkers in het algemeen. Het gaat er dus om dat beeld te veranderen. De werkelijkheid volgt dan vanzelf wel. Daarbij moet het veranderen van het beeld wel samengaan met het ondernemen van actie.


Nieuwe uitdagingen bieden
Werkgevers moeten hun oudere medewerkers regelmatig nieuwe uitdagingen bieden en zonodig kleine aanpassingen uitvoeren in hun werkomgeving. Wellicht dat er dan een positieve spiraal ontstaat. En vergeet niet dat de vijftigplusser van nu, een heel andere is dan die van twintig of dertig jaar geleden. De levensverwachting van mensen is in die tijd niet alleen toegenomen, ook blijven oudere mensen van nu veel langer fit en jong. Wat dat betreft is vijftig echt zo oud nog niet.'

Maatregelen om ouderen optimaal aan het werkproces te laten deelnemen

Curatief
• zorg voor voldoende functieroulatie;
• doe zonodig ergonomisch aanpassingen;
• voorkom fysiek zwaar werk;
• voorkom onregelmatige diensten;
• pas de werktijden aan;
• vorm teams van medewerkers met diverse leeftijden.

Preventief
• stem continu de functie-eisen af op de behoefte en mogelijkheden van de medewerker;
• voer integraal gezondheidsmanagement uit;
• voer leeftijdsbewust personeelsbeleid.

Meer weten over ouderen en werk?
Surf naar www.ouderenenarbeid.nl, www.wwijzer.nl of www.ageproof.nl. Op deze laatste kan online de mate van vergrijzing in de organisatie worden gemeten met behulp van een 'vergrijzingsmeter'.