Moet een regeling gewijzigd worden? Dan is de eerste vraag of die instemmingsplichtig is. Als dat zo is, volgt een instemmingsvraag. Daarna vergadert de OR en stemt zo wel of niet toe. Dit spoor is in geval van onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden echter minder goed bruikbaar.

De noodzaak van nieuwe wegen
Waarom vergen arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen nieuwe wegen?
1 De WOR wijst de OR nadrukkelijk zijn plaats als controleorgaan. De OR is géén orgaan dat op voet van gelijkheid met de werkgever tot gezamenlijke besluitvorming komt. Een regeling blijft altijd een regeling van de werkgever. Ook al heeft de OR er zijn instemming aan gehecht.
2 De WOR kent bij een aantal cruciale arbeidsvoorwaarden geen bevoegdheden aan de OR toe.
3 De procedure, waarbij de hele OR deelneemt aan de onderhandelingen en er steeds maar over één item wordt gepraat, voldoet niet.
4 De WOR geeft geen richtlijnen over de stem die de achterban in het geheel hoort te hebben.
 

Breek er doorheen!
Sommigen trekken uit deze observaties de conclusie dat de OR zich maar beter niet met onderhandelen over arbeidsvoorwaarden kan bezighouden. Of dat de OR de werkgever slechts zou moeten adviseren. Hier wordt een andere lijn gevolgd. Als in een onderneming geen CAO bestaat, is de OR het enige orgaan dat de werknemersstem kan vertolken. Maar de OR doet er dan wel verstandig aan om, samen met de werkgever, te komen tot aanvullende afspraken.

Kortom: kom uit de ban van de WOR!


 

Aanvullende afspraken

Handboek arbeidsvoorwaarden bespreken Het is belangrijk dat de OR geregeld in één ronde praat over alle geldende regelingen. Het handboek arbeidsvoorwaarden! Wie steeds slechts over de wijziging van één regeling praat, kan eigenlijk niet onderhandelen. Er valt immers niets te ruilen. Meestal zit er dan weinig anders op dan voorwaarden te stellen of akkoord te gaan – soms bij gebrek aan een goed tegenargument. Houd dus het hele handboek één keer per jaar tegen het licht. En spreek af dat zowel OR als werkgever wijzigingsvoorstellen kunnen indienen. Dit houdt overigens in dat instemming niet voor onbepaalde tijd wordt gegeven, zoals de WOR voorschrijft, maar dat het handboek een 'looptijd' kent – evenals CAO's.

Voer onderhandelingen met een beperkte delegatie Dat werkt vaak veel beter dan met de hele OR. De delegatie kan bestaan uit een aantal OR-leden, aangevuld met andere deskundigen in het bedrijf. Dat maakt de werknemerspartij stabieler. De OR wordt nu eenmaal om de paar jaar herkozen. Het hele onderhandelingsresultaat wordt dan aan de OR ter instemming voorgelegd. Dit vraagt om een procedureafspraak waarin de werkgever met deze gang van zaken akkoord gaat.

Financiële onafhankelijkheid Een belangrijk bezwaar tegen de onderhandelende OR is dat deze geen eigen financiële middelen heeft. Stel dat er een conflict is. Dan is het erg vervelend om als OR de werkgever om financiële middelen te moeten vragen om een deskundige in te huren. Spreek daarom financiële onafhankelijkheid af, bijvoorbeeld door de toekenning van een budget.

Aanvullende bevoegdheden Op drie belangrijke terreinen kent de WOR geen bevoegdheden aan de OR toe: bij de inkomensvorming, bij de lengte van de werkweek en bij de onkostenvergoedingen. De wetgever vindt dat deze terreinen tot de core-business van vakbonden behoren. De vervelende consequentie daarvan is, dat de OR óók geen bevoegdheden op deze terreinen heeft als er geen CAO is. Het zal dus nodig zijn om op deze punten aanvullende bevoegdheden af te spreken.

 

De achterban
Collectieve arbeidsvoorwaarden vaststellen is belangrijk. Het spreekt vanzelf dat niet kan zonder dat werknemers dat willen. OR'en weten echter dat de achterban een buitengewoon grillige partner is. Hij is er niet als je hem wilt raadplegen. Als collectieve emoties hoog oplopen is hij spontaan nadrukkelijk aanwezig .

Houd een enquête
Daarom moet de OR op voorhand vastleggen hoe de mening van de werknemers wordt gepeild en welke invloed die peiling heeft. Dat kan bijvoorbeeld door voorafgaand aan de onderhandelingen een enquête te houden. En doe een schriftelijke peiling zodra er onderhandelingsresultaat is! Leg daarbij bijvoorbeeld vast dat de meerderheid van de teruggestuurde stembriefjes zwaar meeweegt bij uiteindelijke instemming door de OR.

Waarin leg je de afspraken vast?
Welke 'voertuigen' zijn geschikt om afspraken vast te leggen? Sinds 1998 kent de WOR met artikel 32 de mogelijkheid om extra rechten en bevoegdheden af te spreken tussen werkgever en OR. Dat kan in een ondernemingsovereenkomst (of: convenant). Er bestaat een inhoudelijke en een procedurele variant. In de eerste liggen extra bevoegdheden vast en afspraken over het budget. In de tweede staan bijvoorbeeld te gebruiken procedures.

Bemiddelingsclausule
De procedurele ondernemingsovereenkomst biedt overigens ruimte voor een afspraak in geval van een conflict. Neem bijvoorbeeld een bemiddelingsclausule op.

Handtekening eronder? Akkoord!
Een ondernemingsovereenkomst hoeft overigens geen zwaar document te zijn. Mondelinge afspraken in OV-notulen die door de werkgever ondertekend zijn volstaan in principe. Toch is een goedgeformuleerde en gedetailleerde overeenkomst aan te raden. Het meest voor de hand liggende voertuig voor de te volgen procedure met de achterban is het OR-reglement. Daarmee voldoet de OR overigens op dit punt al aan de eis om vast te leggen hoe de invloed van de achterban is geregeld, zoals dat in de nieuwe Wet Medezeggenschap Werknemers (WMW) wordt gevraagd. Ook kan de onderhandelingsdelegatie in het OR-reglement zijn plaats krijgen, bijvoorbeeld als vaste commissie van de OR.


 

Tips voor de OR

Onderhandel je als OR als enige werknemerspartij met de werkgever over arbeidsvoorwaarden? Houd je dan aan de volgende tips!
- Spreek met de werkgever een inhoudelijke ondernemingsovereenkomst af waarin de aanvullende bevoegdheden staan benoemd.
- Spreek met de werkgever een procedurele ondernemingsovereenkomst af waarin adequate procedures worden vastgelegd.
- Leg in het eigen OR-reglement vast hoe werknemers hun oordeel over het onderhandelingsresultaat kunnen geven.
- Leg in het OR-reglement vast welke afvaardiging de eigenlijke onderhandelingen voert.

 

 

>>De volledige WOR, onderverdeeld per artikel, vindt u hier>>