Willems is voorzitter van de Ondernemingskamer van het Gerechtshof in Amsterdam. Hij waarschuwde bij voorbaat dat een algemeen antwoord op deze vragen wat hoog gegrepen was. Hij gaf een schets van het adviesrecht en een aantal uitgangspunten met voorbeelden.
Gelijkwaardig tijdens het overleg, maar niet bij de besluitvorming
De bestuurder en de OR zijn gelijkwaardige partners. Tenminste, zolang het gaat om het nadenken en debatteren over het beleid van de onderneming. En om de voorgenomen besluiten die op dat beleid betrekking hebben. Het enige verschil tussen hen is, in dit opzicht, dat de ondernemer het initiatief neemt tot het debat. Maar afgezien daarvan kan hij geen bijzondere positie claimen. Beide partijen kunnen dus aanspraak maken op een gelijkwaardige behandeling en een gelijkwaardig discussieniveau. Anders is dat wanneer het advies heeft plaatsgevonden. Dan neemt de ondernemer zijn beslissing. Ook als de OR het met die keuze niet eens is.
Artikel 23, 24 en 25 van de WOR
Zijn glasheldere standpunt baseerde Willems op artikelen uit de WOR. Artikel 23 van die wet verplicht de bestuurder tot regelmatig overleg. Artikel 24 leert dat de ondernemer, zodra er besluiten in voorbereiding zijn, dat aan de ondernemingsraad moet mededelen. Ook moet daarbij worden afgesproken hoe de OR in de besluitvorming wordt betrokken. Op grond van artikel 25 moet de ondernemer, zodra hij het voornemen heeft een besluit te nemen, de OR om advies vragen.
De OR heeft zeker invloed!
De OR moet daarbij wezenlijke invloed kunnen uitoefenen. De ondernemer moet uiteenzetten waarom hij een besluit wil nemen en welke gevolgen dat heeft. Daarover moet minstens éénmaal overleg worden gevoerd. Willems: "Het is duidelijk dat de OR op voet van gelijkheid en gelijkwaardigheid, zowel wat betreft positie als wat betreft het recht op informatie, deelneemt aan de discussie over de besluitvorming in een onderneming.
WOR-artikel 26: ongelijkwaardigheid
De ongelijkwaardigheid bij het nemen van besluiten blijkt uit artikel 26. Daarin is het beroepsrecht van de OR geregeld. De Ondernemingskamer beslist niet 'welke van de twee standpunten voor meer juist moet worden gehouden, doch slechts over de vraag of de keuze van de ondernemer in redelijkheid verdedigbaar is.' Om te kunnen toetsen of het standpunt van de ondernemer redelijk is, moet hij dit wel tegenover het andersluidende standpunt van de OR weten te verdedigen.
Discussie naar behoren?
De Ondernemingskamer toetst in volle omvang of de discussie naar behoren heeft plaatsgevonden. Maar zij is terughoudender in de beoordeling of het juiste besluit is genomen. Dat vloeit direct voort uit het onderscheid tussen enerzijds de gelijkwaardigheid van de partners tijdens het overleg en de ongelijkwaardigheid bij de beslissing. "Wanneer de ondernemer de OR niet volledig in de discussie heeft betrokken, kan zijn besluit geen standhouden, hoe verstandig dat besluit ook moge zijn. Wanneer na afloop van een fatsoenlijke discussie de ondernemer tot een besluit komt dat niet onredelijk is, heeft hij voorrang boven de ondernemingsraad. Oók al zou een ander besluit ook redelijk of misschien wel redelijker zijn", aldus Willems.
Wondermiddel bestaat niet
Er bestaat geen altijd werkend recept voor een goede adviesaanvraag of een goed advies, beklemtoont Willems. Veel hangt af van de verhoudingen tussen bestuurder en OR, de aard van het overleg, het betrokken vraagstuk en van het type onderneming. Verder zegt hij: "Maar gezond verstand, zakelijk willen debatteren, het kennen van de eigen positie, het beheersen van de materie, de vragen stellen die leven én die vragen willen beantwoorden, fair overleg voeren en geen dubbele agenda's erop nahouden: dat is een aantal uitgangspunten die de weg kunnen wijzen".
Doe uw voordeel met deze oneliners
Bestuurdeers en OR'en: doe uw voordeel met de uitgangspunten tijdens adviesprocedures. Let op: het zijn geen wondermiddelen, maar uitgangspunten die de vorm hebben van oneliners.
Een helder voorbeeld is de OR van Nedlin BV. De Ondernemingskamer kwam tot de conclusie dat de ondernemer het belang van Nedlin BV onvoldoende had afgewogen tegenover het belang van het concern. Die conclusie was mede gestoeld op het gegeven dat de door de OR aangedragen alternatieven niet waren onderzocht. Het gevolg van deze beslissing: Nedlin BV werd overgenomen door de vennootschap waar de OR zijn voorkeur voor had uitgesproken.
Het is niet ongevaarlijk om akkoord te gaan met tijdelijke reorganisatiemaatregelen.
De ondernemingsraad van Oceano BV ging akkoord met een tijdelijke overheveling van werkzaamheden van de ene werf naar de andere. Toen de ondernemer anderhalf jaar later de ene werf definitief wilde sluiten was het voor de OR buitengewoon lastig om goede argumenten te vinden om dat tegen te houden. Dat lukte dan ook niet.
Een goed advies is eenduidig, zonder te veel compromissen.
De OR van de Rijksarchiefdienst Noord-Holland adviseerde positief, maar verbond daar maar liefst 26 bezwaren aan. Die bezwaren hadden het karakter van voorwaarden. Zo'n advies sterft in eigen schoonheid.
Een goed advies is gestoeld op correcte gegevens: de OR moet doorvragen en de gegevens kritisch benaderen!
De centrale ondernemingsraad van Laurus was bij het afgeven van een positief advies uitgegaan van gegevens die de OR van het kruideniersconcern had gekregen. Deze gegevens waren op zich niet onjuist, maar zonder nadere analyse niet goed te begrijpen. De OR had deze fout geïnterpreteerd en probeerde op het positieve advies terug te komen. Dat mislukte. De Ondernemingskamer oordeelde dat de OR het aan zichzelf te wijten had dat hij op het verkeerde been had gestaan.
Een goed advies is gestoeld op correcte gegevens: de ondernemer moet deugdelijke gegevens en kloppend cijferwerk geven!
Total Nederland NV had zich onvoldoende verdiept in de belastingtechnische consequenties voor de werknemers, toen zij haar locatie van Rotterdam naar Antwerpen wilde verplaatsen. De onderneming ging ervan uit dat de werknemers wel mee zouden verhuizen.
Een reorganisatiebesluit met betrekking tot een deel van de onderneming, moet passen binnen het algemene ondernemingsbeleid.
Of, als het daarvan afwijkt, moet dat gemotiveerd gebeuren. Een sprekend voorbeeld is het besluit van ABN AMRO om bepaalde diensten onder te brengen bij een callcenter. De OR viel dat besluit aan op grond van het concernbeleid dat gericht was op het behoud van arbeidsplaatsen.
Een adviesaanvraag bevat afdoende informatie over de beoogde nieuwe situatie.
De OR van de Verenigde Tank Rederij Holding BV adviseerde negatief over een overdracht van de onderneming omdat hij enkele belangrijke zaken niet kon beoordelen. Dat betrof de nieuwe financiële en organisatiestructuur, de vraag of er na overname geïnvesteerd zou worden, de vraag hoe de medezeggenschap geregeld was en de vraag welke arbeidsvoorwaarden zouden gaan gelden. De Ondernemingskamer oordeelde dat dit relevante vragen waren waarop slechts een vaag antwoord was gegeven. Het ondernemersbesluit werd niet redelijk bevonden.
.jpg)
U wilt toch ook op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen binnen de medezeggenschap? Met de nieuwsbrief van ORnet krijgt u wekelijks het laatste nieuws, jurisprudentie en praktische tips en checklists gratis in uw mailbox. 
Gratis en snel advies over alle OR-zaken. FNV Bondgenoten biedt deze service aan voor zowel leden als niet-leden. 
